Siz tepegöz nedir bilir misiniz? :)
Bu soruyu muzip bir gülümsemeyle sormak gerek. Çok değişik bir alettir, saydam kağıtlara basılan yazıları tahtaya yansıtmaya yarar. Bir devrin travmasıdır. Kapkaranlık bir odasınız, sınıf tıklım tıklım dolu ve içerisi ya aşırı sıcak ya da aşırı soğuk. Ortası yok. Hoca mümkün olan en bayık ses tonuyla akıl almaz bir yavaşlıkta tahtaya yansıyan yazıyı okur. İşin raconu budur, tepegöz sunum bayık ve yavaş olmalıdır.
Biz bu dönemi ucundan yakaladık. Esasında yakalamamız mümkün değildi ancak hani nesli dinozorlardan bile önce tükenmiş balığa denk geliyorlar da bütün dünya şok geçiriyor, ahana aynı modelden vardı bizim okulda. Bilgisayar kullanmayı reddeden çelik hocası. Okula müze açacak olsalar hoca yorulmasın diye odasına açarlardı herhalde. Dersleri tepegözle anlatırdı, tahtaya bir şeyler yazmak zorunda kalırsa beyaz tahta sevmediği için sınıf değiştirir ve mutlaka – ama mutlaka- tebeşir kullanırdı. Hatta espirisi bile var bizim dönemde. Sınıfta 74 erkek bir kız var, onu da hoca tepegözle bayılttı diye. Bahsi geçen hoca, o hoca. Tepegöz de o tepegöz.
Espiri uydurma değil, gerçek hikayedir, harbi harbi bayılmıştı.
Bu sene daha sosyal takılmaya çalışıyorum. Düşünün, köy kahvesine bile gidip boş boş oturmuşluğum bile var. Daha önce hiç öylesine denk gelmediğim sunumlara da katıldım (yapay zekâ ile hazırlanan sunumlara) hoca kendi makalesinden tabloları tahtaya yansıtmış tepegöz sunumlara da. Tepegöz tarih oldu, Powerpoint de. Devir yüksek verimlilik devri. Yapay zekanın sunuma etkisi nedir, neler değişti? Konumuz bu.
.
Sunumların iki problemi var. İlki elinizdeki veriyi yani yazıları, tabloları, grafikleri karşı tarafa iletmek diğeri de bilgiyi izleyenlere aktarmak yani öğretmek. Eskiden internet vs olmadığı için veriyi tahtaya yansıtır (tepegözle) biz de oradan bakaa bakaaa kopyalardık. Önce fotokopi sonra bilgisayar çıktı da bu saatler süren sunumlar (bizim akademik camia haricinde) tarih oldu. Artık veri ve sunum dosyasını sizinle paylaşıyorlar. Genelde sunum yapanın sayfasına girip dosyaları çekebiliyorsunuz. Bu tür sunumlara Powerpoint sunum diyoruz, anlatılanları uzun uzun yazmanıza gerek yok.
Powerpoint sunumlar bu sayede 20-30 dk’lık sürelere indi. Veri derdi yok, sunumun sonunda soru cevap kısmı olur. Soru cevabın başlıca amacı muhabbet değil, aktarmayı tam yapmak. Karşı tarafa iletmek, öğretmek.
Ancak bir sıkıntı var. Aktarma denen hadise verimli değil. Ben dün yediğim yemeği bile hatırlamazken 20 dk’da “küresel iklim değişiminin hanımeli bitkisinin çiçeklenme davranışına etkisini” öğreneyim. Haliyle kalmıyor aklımda.
Yapay zekâ bu problemleri çözdü mü? Sunumlar değişti mi? Değişmeli mi?
.
Yapay zekânın dilimizdeki karşılığı “yüksek verimlilik”. Bu teknolojinin amacı bugüne kadarkinden kat be kat daha verimli bir şekilde işleri bitirmek. Eskiden sunumlar 20 dk -1 saat arası sürerken, şimdi sunumun kendisi 5 dk’da bitecek, hem de herkes konuyu öğrenerek odadan ayrılacak. Dalga geçiyorum sanabilirsiniz ancak değil, geçmiyorum. Bu sene çeşitli yapay zekâ sunumuna katıldım. Bu sunumların hem yapısı hem içeriği hem de sunum-öncesi ve sonrası süreci farklı. Baştan sona farklı bir sunum çeşidi ortaya çıktı ya da çıkıyor. Gördüklerimi aşağıda özetledim.
Ayrıntılara girmeden önce aralarındaki en büyük fark, sunumlar artık tek yönlü ya da karşılıklı değil. Sunumu sunan nasıl hazırlanıp geliyorsa artık sunuma gelenler de sunuma hazırlanıp geliyor. Bilmediğiniz bir konuya nasıl hazırlanıp gelebilirsiniz ki? Başlayalım.
.
Sunumlar artık 3 aşamada oluyor. Muhabbet, sunum ve etkileşim.
Muhabbet: Artık sunumlara katılmadan önce email adresinizi veriyorsunuz ya, bu yeni sunumlarda kayıt olduktan sonra adresinize bir iki mesaj geliyor. İlki sunumu yapacak kişinin kendini tanıttığı mesaj, ikincisi de sunum ile ilgili klasörün bağlantısını içeriyor. İlk mesajda genelde “email’inizi kendi mail listemize ekleyebilir miyiz” ya da “sizinle iletişime geçebilir miyiz” gibi sizden izin isteyen bir link/bağlantı da oluyor. Bu ifade devrin değiştiğinin zaten en büyük ispatı. Artık email adresleriniz sizinle doğrudan iletişim (ürün tanıtımı olur, yeni sunumların tanıtımı olur, finansman sağlamak için olur) için kullan bir araç.
Peki ikinci mail’de gelen drive dosyasında neler var? Sunumda gerekecek her veri, ilgi çekecek her kaynak o klasörde oluyor. Sunuma gitmeden önce bi 20 dk kurcalamanız gerekebilir çünkü bu klasörde olanlar sunumda tekrar edilmeyecek. Bu dosyada AI’la hazırlanan videolar, kısa özetler, youtube bağlantıları ve hatta sunumla doğrudan ilişkisi olmayan ancak ilginizi çekecek kaynaklar (kanca- hook)’lar da oluyor. Sunuma gelmeden kaynakları taramayanlar için sunuma geldiğinizde hızlıca tarayabileceğiniz birkaç sayfalık yazı da olur (hani konsere, operaya gittiğinizde yarım sayfa bir yazı verirler ya bu budur, bu operada bu anlatılıyor diye, onun gibi bir kâğıt). AI’hazırlıyor zaten bunları.
Yani sunuma geldiğinizde “merhaba ben Salim, bugün bu konuyu işleyeceğiz” diye bir açılış beklemeyin. AI sunumları genelde “merhaba ben Salim, sorunuz var mı?” diye başlıyor. Daha bir şey sunmadan soru almak?? Değişik di mi :) Öyle ama. İlk 5-10 dk’lık konuyu sunumun başlığına getirmeyi amaçlayan bir muhabbetten sonra sunumun kendisi başlıyor. Bu arada herkesin ilgisi yakalanıyor.
Diyelim ki konumuz doğal zeytin üretimi. Muhabbet kısmında sunuma katılanlara zeytinliklerdeki avcılar sorulabilir, iklim değişiminden nasıl etkilendikleri bi 5-10 dk konuşulur vb. Tekrar edeyim, herkesin ilgisini yakalamaya çalışıyorsunuz bu kısımda.
Sunum: Muhabbet kısmının bittiğini gösteren bir hareketle (birlikte bir iki üç diye sayan da var, tahtaya yüzüğü vuran da, el şaklatan da) sunum başlıyor. Bu kısım gene powerpoint ya da benzeri bir uygulama ile yapılıyor. Ancak klasik sunumlardan en büyük farkı artık duvara yazı, uzun grafikler, neden sonuç ilişkisini açıklayan hesaplamalar vb. şeyleri yansıtmıyorsunuz. Sunum süreniz eeen çok 10 bilemediniz 15 dk sürecek. Anlatmanız gereken şeyler şöyle: geçişler, kritik noktalar, önemli sonuçlar, can alıcı kaynaklar onlar. Farsı misal size biri yemek tarifi anlatacak. AI sunumda tahtaya çıkıp tarifi uzun uzun açıklamak yok, birlikte pişirmek yok. Kritik noktaları veriyorsunuz (şekeri yumurtayı çırparken ekleyin gibi). Garip gelebilir ancak yemek tarifiyle bilimsel ya da teknik bir sunum arasında çok bir fark yok. Şunlara dikkat ettik, bu sonuçlar çıktı. Konuya şöyle bakmalısınız. Gibi. 5-15 dk arası süreniz var, kimsenin ilgisini kaybetmeden bitireceksiniz.
Aktivite: Sunumun son kısmı etkileşim kısmı. Mesela biyoçeşitlilik anlatılmış. Orayla ilgili bir video beraber izleniyor, önemli noktalarda durduruluyor – konuşuluyor- devam ediyor. Öyle bir videonuz yok mu? AI neye yarıyor, hazırlasın size. İnteraktif soru cevap olabilir. Soru gelmezse internette en çok aratılan sorulara bakabilirsiniz. AI’ın kendi hazırladığı sorular olabilir. Sahadaysanız saha turu olabilir, sahada değilseniz AI’la saha turu atabilirsiniz. AI’la hızlı -kaba modellemeler, sonuçlar vs (İzmirde yetişen hurma mesela?).
Fark ettiyseniz sunumda data/veri yok. Size email bilginiz karşılığında önden teslim edildi. Aktarım kısıtlı, öğrenmeniz için gerekli her tür video, doküman temin edildi – oturup kendiniz inceleyeceksiniz. Size bir deneyim yaşatıldı, ana noktalar verildi. Elinizin altındaki teknolojiyi kullanmanız sağlandı.
Geri kalan bütün hammaliyeyi (klasik sunum dosyalarını, raporları, ıvırı zıvırı) hep AI sağlıyor. Sunum sonrası okuma listesi, araştırma dosyaları vs hep paylaşılıyor. Hatta sunumları paralı formata dönüştürüp, sunumdan sonra AI’dır, gerçektir YouTube videoları paylaşanlar bile var. Sunumun ikinci doyası için şu kadar ödeme yapın diyen birine denk gelirseniz şaşırmayın. Konunun devamı var, girmeyelim.
.
AI ile sunumların nasıl hazırlanacağı konusu daha tam oturmadı. İzleyenin dikkatini kaybetmeden, sonuna kadar interaktif, sonuna kadar karşılıklı alışverişe dayalı bir ortam (data alıp email’lerinizi veriyorsunuz). Yüksek verimli, bir haftada anlatılacak bilgiyi dinleyiciye aktarabiliyorsunuz. AI’la sunumlarda ortada kalan kısmı -sunumun kendisini- hazırlaması rahat, eski sunumların sadeleştirilmişi. Muhabbet kısmı ile aktivite kısımları daha çok oturmadı. Gördüğüm taktikleri yukarıda özetledim, kendi yöntemlerinizi deneyebilirsiniz. Sunumların artık birer gösteriye dönüştüğü eleştirisi yapılıyor. Hak veriyorum. Ancak bu şekilde çok daha hızlı ve etkili bilgi aktarımı oluyor.
Bağlayalım:
Yapay zekayla köpeğinizi konuşturabilir, Papa’ya halay çektirebilirsiniz. Ancak nasıl sosyal medya nedeniyle sosyal hayatımız baştan sona değişti, yüksek verimlilik dönemine girdiğimiz bu günlerde de sunumlar, eğitimler de hep değişecek ve değişiyor.